Planör Nedir? Yelken Kanat ve Yamaç Paraşütü Farkı

Planör nedir, yelken kanattan farkı ne?

Planör, motoru olmayan ve uzun, ince kanatlarıyla havada süzülerek uçan bir hava aracıdır. Kalkışı kendi gücüyle yapamaz: ya bir vinç halatıyla çekilerek ya da motorlu bir uçağın arkasına bağlanarak havalanır. Havada yükselmek için termal adı verilen sıcak hava kolonlarından, yamaç rüzgârından veya dağ dalgalarından yararlanır; bu sayede motorsuz olmasına rağmen saatlerce havada kalabilir ve yüzlerce kilometre yol alabilir.

Planör, yelken kanat ve yamaç paraşütü çoğu zaman aynı şey sanılır; oysa üçü farklı araçlar, farklı kalkış yöntemleri ve farklı lisans süreçleri içerir. Planör kokpitli bir uçaktır, yelken kanat sert iskeletli bir delta kanattır, yamaç paraşütü ise esnek bir kanattır. Aşağıda önce planörün nasıl uçtuğunu, ardından üç aracın karşılaştırmasını ve Türkiye’de bu sporlara nasıl başlandığını bulacaksınız.

Planör nasıl uçar?

Planörün uçuşu iki aşamada düşünülebilir: havalanma ve havada kalma. İkisi de farklı fizik ilkelerine dayanır.

• Kalkış: Planör ya yerdeki bir vinç tarafından çelik halatla hızla çekilerek ya da motorlu bir uçağın arkasına bağlanarak (aerotow) irtifaya taşınır.
• Ayrılma: Hedef yüksekliğe ulaşıldığında halat pilot tarafından bırakılır ve serbest uçuş başlar.
• Süzülüş: Planör sürekli olarak alçalır; uzun kanatları sayesinde bu alçalma çok yavaştır.
• Yükselme: Pilot, yükselen hava akımı bulduğunda içinde daireler çizerek irtifa kazanır.
• İniş: Kanattaki hava frenleri (spoiler) açılarak süzülüş bozulur ve kontrollü iniş yapılır.

Planörü havada tutan üç kaynak

Termal yükseliş, güneşin ısıttığı zeminden yükselen sıcak hava kolonlarını kullanır. Pilot bu kolonun içinde daire çizerek metrelerce yükselir; kuşların kanat çırpmadan yükselmesi de aynı ilkedir.

Yamaç yükselişi, rüzgârın bir tepe ya da sırta çarparak yukarı yönlenmesiyle oluşur. Dağ dalgası ise dağ sıralarının arkasında oluşan büyük hava salınımlarıdır ve çok yüksek irtifalara çıkma imkânı verir.

Planör, yelken kanat ve yamaç paraşütü farkı

Üçü de motorsuz uçar, ancak yapı ve kullanım biçimleri birbirinden ayrılır. En pratik ayırt edici ölçüt süzülüş oranıdır: aracın her bir metre alçalmada kaç metre ileri gidebildiği.

Türkiye’de planör ve yelken kanat nasıl öğrenilir?

Planör uçuşu, motorlu uçuşta olduğu gibi lisansa tabidir. Eğitim, sivil havacılık mevzuatına göre yetkilendirilmiş kuruluşlarda; teorik dersler, çift kumandalı eğitim uçuşları ve tek başına (solo) uçuşlarla ilerler. Türk Hava Kurumu’nun Eskişehir İnönü’deki tesisleri, ülkedeki planörcülüğün geleneksel merkezidir.

Yelken kanat ve yamaç paraşütü ise Türkiye Hava Sporları Federasyonu’na bağlı kulüpler üzerinden öğrenilir. Her iki branşta da ilk adım, eğitmenle yapılan tandem uçuştur; sonrasında kademeli brövelerle bağımsız uçuşa geçilir.

• Kulüp veya eğitim kuruluşunun yetki belgesini ve eğitmen sertifikasını sor.
• İlk deneyimi tandem uçuşla yaşa; branşa uyumunu bu uçuşta ölç.
• Sağlık raporu ve sigorta koşullarını eğitim başlamadan netleştir.
• Ekipman satın almadan önce en az bir sezon kulüp ekipmanıyla uç.
• Meteoroloji bilgisini eğitimin ayrılmaz parçası olarak gör; motorsuz uçuşta hava koşulu tek belirleyicidir.

İlgili rehberler

• Yelken kanat ekipman rehberi
• Yelken kanat sporunun tarihçesi
• Yelken kanat turnuvaları